Guru Har Rai Sahib Ji, the seventh Sikh Guru, fed the hungry through a great famine and kept a hospital with free medicine for anyone in need. A Sikh story for ages 4–12 about compassion, and about never changing the words of Gurbani.
Guru Har Rai Ji
Long, long ago, in a beautiful town called Kiratpur nestled in the foothills of the Himalayas, there lived a young boy named Har Rai. He was born on a cold January morning in 1630, and from the very beginning, everyone noticed something special about Him.
Har Rai was the grandson of the great Guru Hargobind Sahib Ji, the sixth Guru of the Sikhs. His father was Baba Gurditta Ji, Guru Hargobind Sahib Ji’s eldest son, who had built the town of Kiratpur.
The Young Guru
When Har Rai was just fourteen years old, something very important happened. His grandfather, Guru Hargobind Sahib Ji, was preparing to leave this world. He looked at all the people around Him, and saw the same divine Light shining in young Har Rai. The Guruship passed to Him.
Imagine being asked to lead and guide thousands of people when you are still so young! The responsibility was enormous. But Har Rai had a gentle heart and a strong spirit. He remembered everything His grandfather had taught Him about serving others with love. He was ready.
The Great Famine
Soon after becoming Guru, a terrible thing happened. The rains stopped coming. The crops dried up. A famine spread across the land, and for three long years, people went hungry.
But Guru Har Rai Sahib Ji remembered what His grandfather and the Gurus before Him had taught: Sikhs share what they have.
He opened the Guru’s treasury and used the Dasvandh—the portion of earnings that Sikhs give to help others—to feed hungry families. Sikhs from faraway places who had food to spare sent help.
No one was turned away. Everyone was fed.
Medicine for Everyone
Here is something wonderful about Guru Har Rai Sahib Ji: He was a healer.
At Kiratpur, Guru Ji set up a hospital and stocked it with the best medicines of the time. The medicines were given free. Guru Ji also taught that remembering the Divine Name is a medicine for every pain of the mind.
With deep compassion, He established a place where anyone—rich or poor, Sikh or not—could come and receive healing without cost or judgment.
One day, a message arrived from far away. Prince Dara Shikoh, the son of the Emperor Shah Jahan, was very sick. The royal doctors said he needed rare herbs and salts that could only be found in Guru Har Rai Sahib Ji’s medicine store.
Now, the Emperor’s family had not always been kind to the Sikhs. Some might have said, “Why should we help them?”
But do you know what Guru Ji did?
He sent the medicine right away.
The prince recovered, and he was so grateful that he traveled all the way to Kiratpur to thank the Guru in person.
The River Crossing
Later, there was a great battle between princes fighting over who would become the next emperor. Prince Dara Shikoh—the same one Guru Ji had healed—was running for his life from his younger brother Aurangzeb.
Tired and afraid, Prince Dara came to Guru Har Rai Sahib Ji and asked for help.
Guru Ji gave him food and comfort. He reminded the prince to have courage and faith in Waheguru. Then, to give the prince time to escape, Guru Ji sent His soldiers to the rushing waters of the River Beas. They unmoored every boat and rowed them to the far bank so the chasing army could not cross for a whole day.
By then, Prince Dara had reached safety.
The Test of Truth
When Aurangzeb became emperor, he was angry that Guru Ji had helped his brother. He demanded the Guru come to Delhi to explain Himself.
Guru Har Rai Sahib Ji sent His elder son, Ram Rai, instead. “Remember,” Guru Ji told His son, “always speak the truth. Always honor Gurbani. Waheguru is with you.”
Ram Rai was clever. He answered the emperor’s questions well. But then came a tricky moment.
The emperor’s advisors found a line in Gurbani and twisted its meaning to make it seem insulting. They asked Ram Rai to explain it.
Ram Rai had a choice. He could be brave, or he could be safe.
Instead of standing firm and explaining the true meaning, Ram Rai changed the words of Gurbani to please the emperor. He chose fear over truth.
The emperor was happy and gave Ram Rai land and riches.
But when Guru Har Rai Sahib Ji heard what happened, His heart broke.
He sent a message to His son: “You have changed the sacred words of Guru Nanak Dev Ji to impress a king. I cannot see your face again.”
The Sacred Words
This must have been so hard for Guru Ji. Why was He so upset that Ram Rai changed the words?
The words of Gurbani are sacred. They contain truth that helps all people, for all time. No one—not even to please a powerful king, not even to avoid trouble—should ever change them.
Guru Har Rai Sahib Ji taught us that we never change who we are or what we believe just to fit in or make others happy. Our identity and our truth are precious.
The Gentle Legacy
Guru Har Rai Sahib Ji led the Sikhs for seventeen years. He passed on the Guruship to His younger son, Har Krishan Ji, who was only five years old at the time.
Throughout His life, Guru Har Rai Sahib Ji fed the hungry during famine, healed the sick, helped those in danger regardless of who they were, and protected the truth of Gurbani even when it cost Him His relationship with His own son. He strengthened the Sikh community by building centers of learning where people could grow in their faith.
He showed us that being strong does not always mean fighting. Sometimes the strongest thing you can do is be gentle, be kind, and stand firm in truth.
Reflection
Think about Guru Har Rai Sahib Ji’s hospital at Kiratpur, where anyone who was sick could get medicine for free.
Just like the medicines in Guru Ji’s hospital, you have gifts inside you that can help others. Maybe you are good at making people laugh when they are sad. Maybe you are good at including others in games. Whatever your gift is, remember to share it freely—just like Guru Ji shared His medicine with everyone who needed it.
Quick Facts
| Fact | Detail |
|---|---|
| Born | 16 January 1630 |
| Birthplace | Kiratpur Sahib |
| Parents | Baba Gurditta Ji and Mata Nihal Ji |
| Guruship | At age 14, from Guru Hargobind Sahib Ji |
| Known for | Compassion, healing, protecting truth |
| Special place | His hospital at Kiratpur |
| Successor | Guru Har Krishan Sahib Ji (His younger son) |
| Passed away | 6 October 1661, at Kiratpur |
Vocabulary
Dasvandh: Giving one-tenth of what you earn to help others. Sikhs have practiced this since the time of the Gurus.
Kiratpur Sahib: A town in Punjab founded by Baba Gurditta Ji (Guru Har Rai Sahib Ji’s father). Many important events in Sikh history happened here.
Gurbani: The sacred words and hymns in Sri Guru Granth Sahib Ji.
Seva: Selfless service to others without expecting anything in return.
Sachkhand: The realm of truth; the divine abode.
Discussion Points
-
Guru Har Rai Sahib Ji helped Prince Dara Shikoh even though the emperor’s family had not been kind to Sikhs. What does this teach us about helping others?
-
Ram Rai had a choice between being brave and being safe. Why do you think he chose to change the words?
-
Have you ever felt pressure to change who you are to make others happy? What did you do?
-
Guru Ji built a hospital where everyone could get free medicine. What are some ways we can help people who are sick or in need?
-
How is being gentle and kind a form of strength?
Thank You
This book would not have been possible without the love, support, and encouragement of many wonderful people.
To My Family
Thank you to my family for your constant love, support, and encouragement. Special thanks to my daughter Japji Kaur, who reviewed multiple drafts and provided valuable insights from a young reader’s perspective.
To Our Readers
Finally, thank you to the parents, teachers, librarians, and children who will share this story. May it spark meaningful conversations about compassion, truth, and the importance of good deeds in our daily lives.
Explore More
- The Light of Truth: The Life of Guru Nanak Dev Ji — The story of the first Sikh Guru
- The Boy Who Picked Up Stones — A story about compassion and a lifetime of seva
- How to Be a Volunteer: The Art of Selfless Service — A guide on approaching seva with the right mindset
For full license details, visit: https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/
ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ (Punjabi Translation)
ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ
ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੋਹਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਹਰਿ ਰਾਇ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਹ 1630 ਦੀ ਇੱਕ ਠੰਢੀ ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ।
ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਮਹਾਨ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਨਗਰ ਵਸਾਇਆ ਸੀ।
ਨੌਜਵਾਨ ਗੁਰੂ
ਜਦੋਂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਸਿਰਫ਼ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਗੁਰੂ ਬਣਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ।
ਸੋਚੋ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਅਜੇ ਇੰਨੇ ਛੋਟੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ! ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਪਰ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਦਾ ਦਿਲ ਕੋਮਲ ਸੀ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਮਜ਼ਬੂਤ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਸੀ ਜੋ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਤਿਆਰ ਸਨ।
ਮਹਾਨ ਕਾਲ
ਗੁਰੂ ਬਣਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ। ਮੀਂਹ ਪੈਣਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਫ਼ਸਲਾਂ ਸੁੱਕ ਗਈਆਂ। ਕਾਲ ਪੈ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਲੋਕ ਭੁੱਖੇ ਰਹੇ।
ਪਰ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਸੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ: ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਦਸਵੰਧ—ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਹਿੱਸਾ—ਨੂੰ ਭੁੱਖੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ। ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਅਨਾਜ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਮਦਦ ਭੇਜੀ।
ਕੋਈ ਵੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਮੋੜਿਆ ਗਿਆ। ਸਭ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਭੋਜਨ ਮਿਲਿਆ।
ਸਭ ਲਈ ਦਵਾਈ
ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਗੱਲ ਹੈ: ਉਹ ਇੱਕ ਵੈਦ ਸਨ।
ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਵਾਈਆਂ ਰੱਖੀਆਂ। ਦਵਾਈਆਂ ਮੁਫ਼ਤ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਹ ਵੀ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ ਕਿ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਮਨ ਦੇ ਹਰ ਦੁੱਖ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ।
ਡੂੰਘੀ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਬਣਾਈ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ — ਅਮੀਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗ਼ਰੀਬ, ਸਿੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ — ਆ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪੈਸੇ ਜਾਂ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੂਰੋਂ ਦੁਰਾਡੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੁਨੇਹਾ ਆਇਆ। ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਬਹੁਤ ਬਿਮਾਰ ਸੀ। ਸ਼ਾਹੀ ਹਕੀਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਦੁਰਲੱਭ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਵਾਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹੁਣ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੇ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ, “ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਿਉਂ ਕਰੀਏ?”
ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਦਵਾਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ।
ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਇੰਨਾ ਧੰਨਵਾਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਰਤਪੁਰ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ।
ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਨਾ
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਕਿ ਅਗਲਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕੌਣ ਬਣੇਗਾ। ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ — ਉਹੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਸੀ — ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਤੋਂ ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ ਭੱਜ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਥੱਕਿਆ ਅਤੇ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਦਾਰਾ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮਦਦ ਮੰਗੀ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਅਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਈ। ਫਿਰ, ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਨੂੰ ਬਚਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦੇਣ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਪਾਣੀਆਂ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਲੈ ਗਏ ਤਾਂ ਜੋ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ੌਜ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਪਾਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ।
ਉਦੋਂ ਤੱਕ, ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਦਾਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸੱਚ ਦੀ ਪਰਖ
ਜਦੋਂ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣਿਆ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦਿੱਲੀ ਆ ਕੇ ਸਫ਼ਾਈ ਦੇਣ।
ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ ਰਾਇ, ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। “ਯਾਦ ਰੱਖਿਓ,” ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੈ।”
ਰਾਮ ਰਾਇ ਚਲਾਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਤੇ। ਪਰ ਫਿਰ ਇੱਕ ਔਖਾ ਪਲ ਆਇਆ।
ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਇੱਕ ਤੁਕ ਲੱਭੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਤੋੜ-ਮਰੋੜ ਕੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਵਾਲਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਰਾਇ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ।
ਰਾਮ ਰਾਇ ਕੋਲ ਚੋਣ ਸੀ। ਉਹ ਦਲੇਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ।
ਡਟ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਸੱਚੇ ਅਰਥ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਰਾਮ ਰਾਇ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਸੱਚ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਡਰ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ।
ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਰਾਇ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਦਿੱਤੀ।
ਪਰ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ: “ਤੂੰ ਇੱਕ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ। ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਮੂੰਹ ਦੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ।“
ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਬਦ
ਇਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਔਖਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਕਿਉਂ ਇੰਨੇ ਦੁਖੀ ਸਨ ਕਿ ਰਾਮ ਰਾਇ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ?
ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ, ਹਰ ਸਮੇਂ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ—ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਤਾਕਤਵਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਭਾਵੇਂ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੇ ਕਿ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਹੋ ਸਕੀਏ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰ ਸਕੀਏ। ਸਾਡੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਸੱਚ ਅਨਮੋਲ ਹੈ।
ਕੋਮਲ ਵਿਰਾਸਤ
ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਿਆਈ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ।
ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ, ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਆਇਆ, ਬਿਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕੀਤਾ, ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸੱਚ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾ ਕੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਵਧ ਸਕਦੇ ਸਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੜਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਕੰਮ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਹੈ ਕੋਮਲ ਹੋਣਾ, ਦਿਆਲੂ ਹੋਣਾ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਡਟੇ ਰਹਿਣਾ।
ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ
ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਬਿਮਾਰ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਦਵਾਈ ਮਿਲਦੀ ਸੀ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਂਗ, ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਖਾਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਸਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਹੋ। ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਡਾ ਜੋ ਵੀ ਤੋਹਫ਼ਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਯਾਦ ਰੱਖੋ — ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਵਾਈ ਹਰ ਲੋੜਵੰਦ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ।
ਮੁੱਖ ਤੱਥ
| ਤੱਥ | ਵੇਰਵਾ |
|---|---|
| ਜਨਮ | 16 ਜਨਵਰੀ, 1630 |
| ਜਨਮ ਸਥਾਨ | ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ |
| ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ | ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਨਿਹਾਲ ਜੀ |
| ਗੁਰਗੱਦੀ | 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ |
| ਪ੍ਰਸਿੱਧ | ਦਇਆ, ਇਲਾਜ, ਸੱਚ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ |
| ਖ਼ਾਸ ਸਥਾਨ | ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਸਪਤਾਲ |
| ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ | ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ) |
| ਸੱਚਖੰਡ ਵਾਸ | 6 ਅਕਤੂਬਰ, 1661 |
ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਦਸਵੰਧ: ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਦੇਣਾ। ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ।
ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ (ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ) ਨੇ ਵਸਾਇਆ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇੱਥੇ ਵਾਪਰੀਆਂ।
ਗੁਰਬਾਣੀ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਬਾਣੀ।
ਸੇਵਾ: ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਬਦਲੇ ਦੀ ਆਸ ਦੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸੇਵਾ।
ਸੱਚਖੰਡ: ਸੱਚ ਦਾ ਖੇਤਰ; ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਧਾਮ।
ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਦੇ ਮੁੱਦੇ
-
ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਭਾਵੇਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਬਾਰੇ ਕੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ?
-
ਰਾਮ ਰਾਇ ਕੋਲ ਦਲੇਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਣ ਵਿਚਕਾਰ ਚੋਣ ਸੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ?
-
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਦਬਾਅ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕੀਤਾ?
-
ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕੋਈ ਮੁਫ਼ਤ ਦਵਾਈ ਲੈ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਬਿਮਾਰ ਜਾਂ ਲੋੜਵੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?
-
ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਦਿਆਲੂ ਹੋਣਾ ਤਾਕਤ ਦਾ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਹੈ?