ਭਾਈ ਨਬੀ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗ਼ਨੀ ਖ਼ਾਨ

ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੇ। ਉਹ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸੇਧ ਵਿੱਚ ਕੰਡਿਆਲੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਵੱਲ ਤੁਰਦੇ ਗਏ। ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਲੀਰੋ-ਲੀਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛਾਲੇ ਪੈ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਅੰਨ ਛਕਿਆਂ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

In the dark of night, Guru Gobind Singh Ji left the garhi at Chamkaur. He walked through thorny bushes, guided by the stars, towards Machhiwara. By the time He reached it, His clothes were torn, His feet were sore, and He had not eaten for a long time.

ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤਿੰਨ ਸਿੰਘਾਂ, ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਦਿਆਂ ਲੱਭ ਲਿਆ। ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਬਾ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਚੁਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਲਈ ਥਾਂ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸੁਖ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਕਰ ਸਕਣ।

Near Machhiwara, three of His Singhs, Bhai Daya Singh Ji, Bhai Dharam Singh Ji and Bhai Man Singh Ji, found Him resting in a garden. In Machhiwara, a Sikh named Gulaba took them all to his home. He quietly made a place for them in an upper room, so that Guru Ji could rest safely.

ਪਰ ਫ਼ੌਜੀ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਰਹੰਦ ਦੇ ਹਾਕਮ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਫੜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਮਿਲੇਗਾ। ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਸਰਹੰਦ ਤੋਂ ਬਹੁਤੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਟਿਕਣਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।

But soldiers were searching village after village. The governor of Sirhind had announced a reward for anyone who helped catch Guru Ji. Machhiwara was not far from Sirhind, and it was not safe.

ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪਠਾਣ ਭਰਾ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਭਾਈ ਨਬੀ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗ਼ਨੀ ਖ਼ਾਨ। ਉਹ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੋਂ ਘੋੜੇ ਲਿਆ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਵੇਚਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਇੱਥੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ।

In Machhiwara lived two Pathan brothers, Bhai Nabi Khan and Bhai Ghani Khan. They traded horses, bringing them from far away to sell to Guru Ji, and they were His devotees. When they heard He was there, they came for His darshan and offered to help.

ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸਲਾਹ ਬਣਾਈ। ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕ ਉੱਚ ਦੇ ਪੀਰਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਪੀਰ ਕੇਸ ਪਿੱਛੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਤੋਂ ਪਗੜੀ ਬੰਨ੍ਹਦੇ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਰੀਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਲੰਘ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪਿੰਡ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਭਰਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਥਾਨ ਮੱਟ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਕੇ ਪੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤਰ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਉਹ ਵਸਤਰ ਪਾ ਲਏ ਅਤੇ ਕੇਸ ਪਿੱਛੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਤੋਂ ਦਸਤਾਰਾਂ ਸਜਾ ਲਈਆਂ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਲੰਘ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜੇ, ਅਤੇ ਭਾਈ ਨਬੀ ਖ਼ਾਨ, ਭਾਈ ਗ਼ਨੀ ਖ਼ਾਨ, ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਪਲੰਘ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਦਾ ਚੌਰ ਕਰਦੇ ਤੁਰੇ।

Together they made a plan. People in that region honoured the pirs of Uch, who left their hair open beneath their head coverings and were carried from village to village on a bed by their followers. The brothers took Guru Ji to their own home, where cloth was dyed in a big pot to make the pir's clothes. Guru Ji and the Singhs put them on and left their hair open beneath their dastars. Guru Ji sat on a bed, and Bhai Nabi Khan, Bhai Ghani Khan, Bhai Dharam Singh Ji and Bhai Man Singh Ji carried it. Bhai Daya Singh Ji walked beside them, waving a chaur of peacock feathers.

ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਜਾਂਦੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ, "ਇਹ ਉੱਚ ਦੇ ਪੀਰ ਹਨ।" ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਚੰਗੇ ਅਸਰ-ਰਸੂਖ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ।

Wherever they went, the brothers told people, "This is the Pir of Uch." The brothers were well known and respected, so people believed them.

ਪਿੰਡ ਲੱਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਕਿਤੇ ਇਹ ਪੀਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨਾਲ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਸਲੋਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਾਜ਼ੀ ਮੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਪੜ੍ਹੀ ਸੀ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹੀ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉੱਚ ਦੇ ਪੀਰ ਹਨ।" ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ।

At the village of Lall, soldiers stopped them. Was this pir really Guru Gobind Singh Ji? Guru Ji spoke with them in Persian. Qazi Mir Mohammad of Saloh, who had taught Guru Ji Persian when He was a child, recognised Him. But he told the soldiers, "He truly is the Pir of Uch." And the soldiers let them go.

ਕਈ ਦਿਨ ਉਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਆਲਮਗੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਘੋੜਾ ਭੇਟ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪਲੰਘ ਛੱਡ ਕੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਘਰ ਮੁੜਨ ਦਾ ਵੇਲਾ ਆਇਆ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਮੇਰੇ ਫ਼ਰਜ਼ੰਦ" ਕਹਿ ਕੇ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫ਼ੌਜਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਲੱਭ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਵੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ।

For several days they went on like this. Then at Alamgir a Sikh gave Guru Ji a horse, and Guru Ji left the bed and rode on. When it was time for the brothers to go home, Guru Ji said farewell to them with great respect. He gave them a letter praising their seva, in which He called them "my sons" and told the Khalsa Panth to honour them. They had cared for Guru Ji when soldiers everywhere were searching for Him, without a thought for their own safety.